loader image
پرش به محتوا

چرا مخازن CNG خودرو منفجر می شوند؟

دلیل انفجار مخازن CNG

با کنترل خودروهای دوگانه سوز قبل از سوخت گیری در جایگاه های CNG می توان تا حد زیادی از وقوع حوادث ناگوار مانند انفجار مخزن بنزین جلوگیری کرد. پس از گذشت 20 سال از آغاز پروژه های زیرساختی گاز طبیعی فشرده (CNG) در بخش حمل و نقل، چه در دسته سبک (CNG جایگزین بنزین) و چه در دسته سنگین (CNG جایگزین گازوئیل)، نتیجه این ابتکار کسب موفقیت آمیز بوده است. 

سهم 20 درصدی از سبد سوخت کشور اگرچه حوادث این صنعت در مقایسه با گستره وسیع آن ناچیز است، اما بازتاب نامطلوبی در مورد استفاده از CNG به عنوان سوخت خودرو در جامعه به وجود آمده است. برخی از منتقدان خودروهای دوگانه سوز را به عنوان بمب متحرک در مناطق شهری می دانند.

علیرغم تست های سختگیرانه متعدد استاندارد برای ساخت و تولید مخازن CNG، واقعیت انکارناپذیر این است که علیرغم توسعه و تکامل دانش و فناوری، پیشگیری کامل از حوادث مربوط به CNG مانند سایر صنایع امکان پذیر نیست و امکان پذیر نیست. 

حذف کامل حوادث از زندگی انسان امکان پذیر است. اما با روش های علمی و عملی و با اجرای اصول مدیریت ایمنی می توان تا حدود زیادی از وقوع چنین حوادثی جلوگیری کرد و یا خسارات احتمالی ناشی از آن را به حداقل رساند.

در این مقاله از سایت برتر امداد خودرو و یدک کش کرمان کرمان (کرمان یدک یار), به این موضوع همراه با نمودار و آمار به صورت جامع میپردازیم.

قبل از ادامه, این مقاله را هم بخوانید : مزایا و معایب دوگانه سوز کردن خودروها

شما هم امتیاز بدید

روند توسعه خودروهای دوگانه‌سوز و حوادث رخ‌داده

استفاده از گاز طبیعی به جای بنزین در سوخت خودروها از سال 1383  مورد توجه جدی دولت قرار گرفته است. در این مدت، بیش از 4 میلیون خودروی دوگانه سوز تولید و تبدیل شده اند که از گاز طبیعی فشرده (CNG) به عنوان منبع سوخت در سراسر کشور استفاده می کنند. کشور. در این مدت 170 حادثه انفجار مخزن CNG در سراسر کشور گزارش شده است. 

شایان ذکر است که علیرغم اعتقاد برخی منتقدان مبنی بر وجود «بمب متحرک در مناطق شهری»، هیچ گزارشی مبنی بر انفجار مخزن CNG در خودروهای خارج از جایگاه‌های سوخت‌رسانی حتی در تصادفات شدید خودرویی که خودروهای CNG دارند، گزارش نشده است. 

نمونه بارز این اتفاق در شهریور 1385 رخ داد که یک قطار با وانت نیسان زامیاد دوگانه سوز در حوالی شهر قم برخورد کرد. با وجود شدت برخورد و آسیب قابل توجه به خودرو، مخزن CNG بدون تاثیر باقی ماند. لازم به یادآوری است که مخازن گاز مایع (LPG) در خودروها، به دلیل فشار کم گاز داخل سیلندر، به طور قابل توجهی مقاومت کمتری دارند و تمام گزارشات انفجار مخزن بنزین خودروها در جاده ها و تصادفات مربوط به LPG است. 

شکل 1 روند توسعه خودروهای با سوخت CNG، حوادث انفجار مخزن CNG و جراحات و تلفات ناشی از آن را از سال 1383  تا 1401  نشان می دهد که همه آنها در هنگام سوخت گیری در جایگاه های CNG رخ داده اند.

انفجار مخزن cng

دسته‌بندی حوادث انفجار مخازن CNG خودروها

به طور کلی، حوادث مربوط به انفجار مخازن CNG را می توان به سه نوع اصلی طبقه بندی کرد: 1) حوادث مربوط به جابجایی مخازن، 48 درصد از کل، 2) حوادث مربوط به خوردگی یا خرابی مخازن، 46 درصد، و 3) سایر حوادث انفجار تانک مانند استفاده از مخازن LPG، مخازن غیراستاندارد و مخازن مستعمل که 6 درصد از کل انفجارهای تانک را تشکیل می دهند. نمودار 2 توزیع کمی این حوادث را نشان می دهد.

منفجر شدن مخزن cng

چرا مخازن CNG منفجر میشوند؟

دستکاری مخازن بنزین در خودروها از زمان شروع پروژه خودروهای گازسوز تا سال 1396  عامل اصلی انفجار مخازن CNG بوده است. این حوادث اغلب توسط افراد سودجوی انجام می شد که از مخازن برای انتقال مواد غیرقانونی استفاده می کردند. با این حال، از سال 1395 ، خوردگی یا زنگ زدگی سطح خارجی مخازن CNG به عامل مهمی در انفجار مخازن تبدیل شده است. سایر علل انفجار مخازن CNG، اگرچه کمتر اتفاق می افتد، به استفاده از مخازن نامناسب برای ذخیره سازی گاز طبیعی فشرده نسبت داده می شود.

ترکیدن مخزن cng

تجزیه‌ و تحلیل حوادث

مخازن ذخیره سازی گاز طبیعی فشرده (CNG) در خودروهای گازسوز در کشور در فرآیندهای مختلف بدون استفاده از جوش و معمولاً بدون درز و عمدتاً از فولاد ساخته می شوند و تحت آزمایش های کیفی و ایمنی متفاوتی قرار می گیرند. طول عمر مشخص شده برای این مخازن 15 سال است و با توجه به روند توسعه خودروهای CNG در شکل 1، در حال حاضر تاریخ انقضای مخازن CNG برای تقریبا 2 میلیون خودروی گازسوز به پایان رسیده است. خودروهایی که در ایران از گاز طبیعی به عنوان سوخت استفاده می کنند عبارتند از:

  1. خودروهای دوگانه سوز تولید شده توسط خودروسازان (تولید کارخانه ای) که از ابتدا در اسناد و سوابق به عنوان نوعی سوخت از عبارت دوگانه سوز استفاده شده است.
  2. خودروهای بنزینی تبدیل شده به سیستم های دوگانه سوز توسط مراکز کارگاهی مجاز (تبدیل کارگاهی) که با درج گرین کارت و کارت شناسایی اسناد برخی از این خودروها را به «دوگانه سوز تبدیل شده کارگاهی» تغییر داده اند.
  3. تبدیل خودروهای بنزینی به دوگانه سوز در کارگاه های غیرمجاز.

پس از گذشت 20 سال از توسعه صنعت CNG در بخش حمل و نقل کشور و بررسی حوادث انفجار مخزن CNG، دلایل این حوادث روشن شده است و می توان آنها را در سه گروه زیر دسته بندی کرد:

الف_در ابتدای طرح خودروهای دوگانه سوز، تا سال 1395 ، اکثر حوادث انفجار مربوط به مخازن سوخت دستکاری شده (75 درصد از کل حوادث انفجار باک) بود. گزارش ها حاکی از آن است که تقریباً تمامی این اصلاحات مخازن به قصد قاچاق کالاهای ممنوعه و عمدتاً مواد مخدر انجام شده است.

 تمایل به استفاده از مخازن CNG برای قاچاق به قبل از سال 1383  باز می گردد، زمانی که از گاز مایع (LPG) در کنار بنزین به عنوان سوخت اولیه وسایل نقلیه استفاده می شد. با توجه به فشار کم گاز مایع، مخازن ذخیره سازی مورد استفاده در این خودروها از ورق های جوش داده شده مشابه سیلندرهای گاز خانگی ساخته شده است که امکان برش و جوش چندین بار را فراهم می کند.

این شرایط برای افراد سودجو این امکان را فراهم کرد تا از این مخازن به عنوان بهترین مکان برای اختفای کالاهای قاچاق استفاده کنند. به احتمال زیاد قاچاقچیان با این طرز فکر وارد صنعت CNG شده و سعی در اصلاح مخازن CNG داشتند و معتقد بودند که می توان از آنها برای مخفی کردن کالاهای ممنوعه نیز استفاده کرد. در نتیجه، همه این مخازن در اولین سوخت‌گیری در جایگاه‌های CNG منفجر شدند.

در سالهای بعد با وجود افزایش تعداد خودروهای دوگانه سوز، روند انفجارهای ناشی از مخازن CNG دستکاری شده کاهش یافت. این نشان می دهد که درصد این گونه انفجارها به 48 درصد کاهش یافته و حکایت از آن دارد که بیشتر جامعه دیگر از این سودجویان حمایت نمی کند. ذکر این نکته ضروری است که تلاش هایی برای ارتقای ایمنی و امنیت مخازن CNG به منظور جلوگیری از حوادث بعدی صورت گرفته است. مقامات در حال سرکوب فعالیت های غیرقانونی و اجرای مقررات سختگیرانه تر برای اطمینان از استفاده صحیح و نگهداری از این مخازن هستند. این شامل فرآیندهای بازرسی و صدور گواهینامه منظم برای نصب مخزن CNG در وسایل نقلیه است.

دولت و سازمان های مربوطه همچنین در حال کار بر روی افزایش آگاهی مالکان و رانندگان وسایل نقلیه در مورد خطرات دستکاری مخازن سوخت هستند. کمپین های آموزشی عمومی بر اهمیت استفاده از مخازن CNG تایید شده و مجاز و جلوگیری از هرگونه تلاش برای اصلاح یا دستکاری در آنها تاکید می کنند. علاوه بر این، تلاش‌هایی برای افزایش قابلیت‌های شناسایی در ایستگاه‌های CNG برای شناسایی هرگونه فعالیت یا اصلاح مشکوک در حال انجام است.

با پرداختن به این مسائل، هدف اطمینان از استفاده ایمن و مطمئن از مخازن CNG در خودروهای دوگانه سوز ، حذف خطرات مرتبط با دستکاری و قاچاق است. این نه تنها امنیت عمومی را حفظ می کند، بلکه به توسعه و پیشرفت کلی بخش حمل و نقل در کشور کمک می کند.

اطلاعات خودرا افزایش دهید : چرا رادیاتور خودرو آب کم میکنه؟

ب_ گروه دیگری از حوادث ناشی از انفجار مخازن خودروهای CNG مربوط به خوردگی یا زنگ زدگی این مخازن است که به دلیل نگهداری نادرست است. این نوع حوادث فقط در خودروهای وانت رخ داده است که از سال 1391  شروع شده و از سال 1395  به تعداد آنها افزوده شده است.برخی از این حوادث به طور خاص مربوط به باک های 20 لیتری وانت نیسان زمین است.

 لازم به ذکر است که در سال های 1383، 1384 و 1385 شرکت زمین موتورز خودروهای دوگانه سوز با دو مخزن را به بازار عرضه کرد: یک مخزن بزرگ 113 لیتری نصب شده در پشت کابین و یک مخزن کوچک 20 لیتری در زیر کابین. اولین حادثه خوردگی مخازن CNG مربوط به این مخازن 20 لیتری بود. 

به دلیل طراحی نامناسب مخزن 20 لیتری و قرار گرفتن مستقیم پوسته بیرونی در معرض خوردگی آب شور بسیار سریعتر از عمر مفید آن، مخزن دچار خوردگی زودرس شده و با ورود گاز به داخل سیلندر منفجر شد. 

اگرچه زمین موتورز بلافاصله باک 20 لیتری را از تولید خودروهای جدید دوگانه سوز حذف کرد و از طریق رسانه های مختلف و بنرهای نصب شده در تمامی جایگاه های سوخت CNG، فراخوان دائمی سراسری صادر کرد و از مالکان این خودروها خواست تا حضور داشته باشند، تقریباً 40 درصد این مخازن تاکنون جمع آوری و تعمیر شده اند. با این حال، هنوز هم هر چند وقت یک بار یک حادثه انفجار رخ می دهد.

ج_بخش کوچک تری از این نوع حوادث انفجاری مربوط به استفاده غیرمجاز از مخازن مانند مخازن LPG به جای مخازن CNG و یا استفاده از مخازن مستعمل (دست دوم) به دلیل قیمت کمتر آنها در بازار است.

نمودار انفجار مخزن cng

جمع‌بندی

  • نتایج بررسی حوادث انفجار مخزن CNG در خودروها که تاکنون رخ داده است را می توان به شرح زیر خلاصه کرد: تمام حوادث انفجار مخزن ناشی از خوردگی CNG فقط در وانت بار اتفاق افتاده است.
  • گزارشی مبنی بر انفجار مخزن CNG در خودروهای سواری (حتی آنهایی که تاریخ مصرف آنها منقضی شده است) به دلیل خوردگی شدید گزارش نشده است.
  • کلیه خودروهایی که باک آنها به هر دلیلی منفجر شده است گواهی معاینه ویژه خودروهای دوگانه سوز معتبر نداشتند.
  • همه انفجارهای مخزن CNG در خودروهای دوگانه سوز هنگام سوخت گیری در جایگاه های CNG رخ داده است.
  • مخازن CNG با تست های استاندارد دقیق ساخته و تولید می شوند و دارای استانداردهای ایمنی بسیار بالایی هستند.
  • عمر مفید مخازن خودروهای CNG 15 سال است.
  • دوره استفاده از مخازن CNG در حدود دو میلیون خودرو در سراسر کشور به پایان رسیده است.

این مطلبه مفیدیه! : تشخیص مشکلات دینام خودرو

پیشنهاد

کنترل خودروهای دوگانه سوز قبل از سوخت گیری در جایگاه های CNG می تواند به طور قابل توجهی از حوادث انفجار مخزن CNG جلوگیری کند. از آنجایی که امکان شناسایی و کنترل خودروهای مجاز برای سوخت گیری توسط اپراتورها در جایگاه های CNG وجود ندارد، احتمال خطای انسانی یا درگیری فیزیکی بین مالک خودرو و مسئولان جایگاه وجود دارد. بنابراین باید روشی برای شناسایی خودروهای غیرمجاز قبل از سوخت گیری انتخاب شود. بر اساس ماده 2 مصوبه 1382 هیأت وزیران، «رانندگی وسایل نقلیه فاقد معاینه فنی معتبر ممنوع است».

 خوشبختانه مراکز بازرسی در کشور ایجاد شده است که وظیفه تامین سلامت فنی و فیزیکی خودروها و همچنین آلایندگی آنها را بر عهده دارند. برای دارندگان خودرویی که موفق به دریافت معاینه فنی از این مراکز نمی‌شوند، دوربین‌هایی در شهرها و جاده‌های معین نصب می‌شود که شناسایی این خودروها را ضبط می‌کند و جریمه مشخصی را با ارسال پیامک به مالک اعلام می‌کند. 

با توجه به عملکرد موفقیت آمیز این فرآیند در اجرای الزامات اخذ معاینه فنی، می توان از آن به عنوان عامل شناسایی و کنترلی خودروهای دوگانه سوز بدون بازرسی معتبر در جایگاه های CNG نیز استفاده کرد. برای این منظور اقدامات زیر پیشنهاد شده است که در صورت اجرای تدریجی، خودروها باید گواهینامه مراکز بازرسی را دریافت کنند.

مطلب پیشنهادی : لاستیک ماشین هر چند کیلومتر باید تعویض شود؟

گام اول- فرهنگ‌سازی

  • اطلاع رسانی عمومی از طریق رادیو، روزنامه ها و شبکه های اجتماعی در مورد لزوم انجام معاینه معتبر خودرو برای دریافت سوخت CNG و جلوگیری از عرضه سوخت و جریمه خودروهای بدون بازرسی در جایگاه های CNG (حداقل یک ماه قبل از شروع طرح).
  • نصب علائم دائمی در ورودی جایگاه های CNG جهت اطلاع رانندگان از هشدارهای ایمنی و مجازات قانونی خودروهای دوگانه سوز بدون بازرسی (حداقل یک ماه قبل از شروع طرح).
  • راهنمایی شفاهی اپراتورهای جایگاه CNG به رانندگان وسایل نقلیه در مورد شرایط جدید سوخت‌گیری و جریمه‌های عدم انجام بازرسی قبلی خودرو قبل از شروع طرح.

گام دوم- مجهز نمودن ایستگاه CNG

  • نصب دوربین های پلاک خوان در جایگاه های CNG متصل به سامانه یکپارچه معاینه فنی ایران (سیمفا). این دوربین ها ملزم به شناسایی پلاک خودروهای حاضر در محل سوخت گیری (کنار پمپ و دیسپنسر) و انتقال اطلاعات به سامانه سیمفا هستند. 
  • شناسایی غیرمجاز خودروهای دوگانه سوز از طریق سیمفا و ارسال پیامک جریمه «عدم گواهی معاینه فنی خودروهای دوگانه سوز معتبر» به مالکان از طریق تلفن همراه (پیام های اخطاری حداقل یک ماه قبل از شروع به کار برای گیرندگان ارسال می شود. برنامه پیامک جریمه و پس از اجرا، برای خودروهایی که معاینه ویژه خودروهای دوگانه سوز انجام نشده اند، جریمه اعمال می شود.

بدیهی است که کنترل و نظارت مستمر در اجرای صحیح این اقدامات بدون شک تأثیر بسزایی در نتایج خواهد داشت.

نتیجه‌گیری

اجرای صحیح طرح پیشنهادی شامل شناسایی و ارائه اطلاعات جامع، دقیق و قابل اعتماد در مورد خودروهای دوگانه سوز است. این شامل خودروهای غیر استاندارد دوگانه سوز، خودروهای گازسوز فاقد معاینه فنی ویژه، خودروهای قدیمی و مخازن CNG منقضی شده است. با این کار مسئولان را قادر می سازد تا اطلاعات لازم را برای برنامه ریزی و سازماندهی آینده این گروه از خودروها داشته باشند. 

به طور خلاصه مهمترین نتایج طرح پیشنهادی به شرح زیر است:

  1. سازماندهی و جمع آوری اطلاعات جامع در مورد خودروهای دارای سوخت CNG در سراسر کشور (اطلاعات دقیق در مورد وضعیت خودروهای دوگانه سوز).
  2. الزام معاینه فنی خودروهای دوگانه سوز (کاهش آلودگی هوا و افزایش ایمنی خودرو).
  3. کاهش قابل توجه در تصادفات مربوط به وسایل نقلیه دوگانه سوز (افزایش اقدامات ایمنی).

 

امتیاز ما
5 2 رای ها
امتیازدهی به مقاله
اشتراک در
اطلاع از
guest
0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
0
افکار شما را دوست داریم، لطفا نظر دهید.x